<< Specials deze maand
De metalfotograaf
Metal en bibliotheek. Dat klinkt behoorlijk naar appels met peren: stoer versus stoffig. Bier of papier. Adrenaline contra alinea’s. Toch is er een (tijdelijke) link tussen deze twee schijnbare uitersten gevonden. Of moet ik eigenlijk zeggen “gemaakt”? De Openbare Bibliotheek aan de Prinsengracht in Amsterdam houdt namelijk vanaf drie mei een expositie van de fotograaf Arjen van de Merwe. Deze man is een zogenaamde ‘mensenfotograaf’, en het nuttige voor ons is dat hij zich vooral concentreert op live concerten en dan met name metal concerten. Nu is er natuurlijk nooit aanleiding om in een metalzine stil te staan bij een expositie in een bibliotheek en daarbij lees je ook niet dagelijks verhalen over metal fotografen, dus slaan we hier de welbekende twee vliegen in een klap. De foto’s die in dit artikel staan afgedrukt zijn verkleinde weergaven van een deel van de metalfoto’s die de komende maanden in de Bibliotheek te zien zullen zijn. Maar Arjen, hoe ben je in hemelsnaam op dit idee gekomen: metal foto’s in de bieb?
Text: Evil Dr. Smith
Ik maak een hoop muziekfotografie voor de website www.kindamuzik.net en het tijdschrift Highlife, en soms ook voor andere tijdschriften. Een tijd geleden heb ik al eens een tentoonstelling gehad in de bibliotheek, maar dat waren foto's over ontwikkelingssamenwerking, dus dat is een heel andere zaak. Maar die twee dingen heb ik gecombineerd. Ik ben het meest geïnteresseerd in harde muziek, maar ik doe ook andere muziek. Er hangt dus niet alleen metal in de bieb. Voor mensen die belangstelling hebben:
Op maandag drie mei van 1600 tot 1700 uur open ik m’n nieuwe tentoonstelling: “De Musici”.
De tentoonstelling hangt in de fotogalerij van:
Openbare Bibliotheek Amsterdam, Prinsengracht 587
Het blijft hangen tot 27 juni.
Hoe ben je hier zo op gekomen?
Nou, ik doe een masterclass bij Fotogram, dat is een foto opleiding. Hiervoor gingen we allemaal een serie maken die iets te maken heeft met operacomponist Richard Wagner. Ik besloot dat ik van metal hou, en aangezien metalmusici er allemaal uitzien als die Germaanse goden uit die Wagner opera’s kwam dat mooi samen. En (metal)muziek met opera's valt ook mooi samen. Het bleek alleen dat het er wel metal uitzag, maar een beetje weinig Wagner. Daarom heb ik er een aantal uitgebreid bewerkt in de computer, en de beste daarvan heb ik bij deze tentoonstelling gebruikt.
Ben je een beginnend artiest, of heb je al een lang lopende carrière achter de rug?
Ik doe dit nou een jaar of zes of professioneel. Daarvoor was het een hobby en de eerste jaren verdiende ik wat bij als vrachtwagenchauffeur. Maar dat hoef ik de laatste twee jaar niet meer te doen. Ik heb onlangs ook een serie gemaakt over fantasy voor het juni nummer van Highlife, dus de fantasy fans kunnen zich daar ook aan laven. Highlife is een blad dat in de betere coffeeshop ligt. Van blowen krijg je veel “fantasy”, nietwaar? De eerste keer dat ik een metal festival fotografeerde was trouwens ook voor Highlife, dat was een paar jaar terug op Waldrock. De hoofdredacteur ging met vakantie en hij wilde een artikel over een popfestival. Hij vroeg mij om dat te regelen. En omdat ik van metal houd werd dat dus Waldrock. Zo is het eigenlijk begonnen.
Nu zat ik met jouw naam nog even te Googelen en ik zag jouw naam gekoppeld aan composities van verschillende salsa en rumba liedjes. Is dat een andere Arjen van der Merwe of…?
Nee, dat ben ik ook. Ooit, in m’n vorig leven voordat ik fotograaf werd, was ik musicus. Ik schreef toen muziek voor Leticia y su Rumbadama, met o.a. de Cubaanse zangeres Delia González, maar dat is al een aantal jaren geleden. In de muziek ben ik nu alleen met m’n fototoestel bezig, maar dat doe ik nog niet zo lang en pas de laatste paar jaar ben ik echt fanatiek ermee bezig. Ik was met fotografie de eerste jaren veelal bezig met foto’s van ontwikkelingssamenwerking en reproductieve gezondheid, maar op een gegeven moment dacht ik mijn kennis en liefde voor muziek te gaan combineren met fotografie. Ik ben toen ongeveer een jaar geleden begonnen met oefenen van concert fotografie. Een tamelijk specialistische bezigheid, het licht is heel lastig. Na een tijdje had ik het idee dat ik het wel aardig in de vingers had en ben ik gaan zoeken of ik het ergens kon slijten. Ik heb toen zelfs nog even in contact gehad met Lords Of Metal. Horst vond mijn foto’s goed, alleen wilde hij complete artikelen hebben. En tsja, dat schrijfwerk van mij, dat vond hij nergens op lijken. Daar had hij wel gelijk in. Ik ben toen wat verder rond gaan zoeken en nu doe ik veel fotografiewerk voor www.kindamuzik.net.
Toen ik van de expositie hoorde en begreep dat er ook metalfoto’s zouden komen te hangen, dacht ik in eerste instantie: “Och, dat zullen dat wel weer kiekjes zijn van de populairste acts van het moment, zoals de Within Temptations en After Forevers. Zo opvallend bijzonder is dat nu ook weer niet, daar je die bands overal tegenkomt.”
Nou, dat vind ik ook wel leuk, maar dat begint me sneller te vervelen dan het hardere werk.
Even een dwarsdoorsnede van de bands die je de laatste tijd hebt gefotografeerd en waarvan er een aantal zullen komen te hangen in de bibliothhek: Motörhead, Destroyer 666, Deftones, Katafalk, Arch Enemy, The Riplets, Van Katoen, Textures, Real McKenzies, Beans, Green Lizard en toch ook Within Temptation. Maar ik zie ook dat je ballet, sinti en bluesbands vastlegt. ‘n Brede en actuele interesse.
Ja ja, in muziek ben ik heel breed geïnteresseerd, maar metal vind ik op dit moment het interessantste. Onlangs heb ik bijvoorbeeld Katafalk gezien en daar was ik zwaar van onder de indruk. Het was zo direct, rechtlijnig, bruut én raak. Van noot één tot noot laatst: het was allemaal raak. Maar ik moet ook zeggen: ik ben niet altijd metalfan geweest. Want toen ik musicus was, speelde ik, zoals ik al zei, hele andere soort muziek. Hoofdzakelijk salsa en jazz. Juist toen ik van die muziek genoeg begon te krijgen, begon ik erg van metal te houden. Omdat het zo vreselijk anders was dan hetgeen waar ik me altijd mee bezig had gehouden. Een jaar of vijf geleden heb ik een metal programma gaan maken voor Radio 100 in Amsterdam. In die tijd ben ik er heel veel naar gaan luisteren. Op datzelfde moment ben ik ook begonnen met fotograferen, maar dan nog geen metal fotografie. Mijn probleem was dat ik het musiceren zat was, maar dat ik nog wel heel erg veel van muziek hield. Ik wilde dus nog wel iets met muziek doen, maar 1) met hele andere muziek en 2) iets heel anders doen. Eerst werd dat dus het metal radioprogramma en nu is dat uiteindelijk metal fotografie geworden.
De kans bestaat wel dat je op een gegeven moment, net als bij jazz en salsa, de metal zat begint te worden. Dat je denkt: “Ja, nou kennen we die trucjes wel…”
Dat had ik op een gegeven moment wel een beetje, ja. Ik weet geen jaartallen meer, maar ik vond een tijdje de speed-death-thrash hoek allemaal teveel op elkaar lijken. Ze wilden allemaal zo hard en welluidend mogelijk klinken, zal ik maar zeggen. Toen ik dat een jaar intensief had geluisterd, kreeg ik daar een beetje genoeg van. Ik ben toen ook gestopt met dat radioprogramma, omdat het me qua voorbereiding te vermoeiend en te eentonig werd. Ik ben toen weer naar andere muzieksoorten gaan luisteren, maar daar kreeg ik ook al weer snel genoeg van en ben toch weer teruggekeerd naar de metal. Dat andere is toch snel van die slappe hap en metal kan van alles zijn, maar slappe hap is het nooit. Daar heb ik de laatste tijd ook een beetje last van: dat ik andere muziek al heel snel slap ga vinden. Maar dat krijg je als je naar metal luistert…
Fotografeer jij metalheads en punkers dan ook anders dan “andere” mensen? Bekijk en belicht jij ze op een speciale wijze?
Zeker. En punk vooral. Zoals die foto van die gitarist van The Real McKenzies. Die heb ik er speciaal bij gedaan. Technisch klopt die foto van geen kant. Het is allemaal onscherp, verkeerd belicht, noem maar op. Maar dat vind ik bij punk vaak juist heel geschikt. Bij metal ligt dat toch weer anders, omdat daar de vorm en de techniek van de muziek wel belangrijk zijn. Dat probeer ik dan ook in de foto mee te nemen. Maar bij metal zit je ook met het punt dat die musici heel erg beweeglijk zijn en dat de lichten enorm knipperen en snel van intensiteit of kleur veranderen. Het gaat snel fout. Dat noodzaakt je ook om anders te fotograferen. Het is ook een kwestie van geluk hebben en dat betekent simpelweg héél veel foto’s maken.
Heb je daar speciaal hi-tech apparatuur voor, of doe je het op z'n Anton Corbijns met een - bij wijze van spreke - wegwerpcameraatje?
Nee, Anton Corbijn is natuurlijk een heel ander verhaal. Dat doe ik ook wel, maar alleen als ik geposeerde promo’s maak. Dan gooi ik een ouderwetse film in een ouderwetse ontwikkelaar en sta ik dus nog in de donkere kamer tussen de stinkende chemicaliën. Maar de concerten die ik allemaal digitaal. Dat gaat digitaal gewoon beter. En ja, dan neem ik inderdaad een dure digitale camera en een kostbare lens mee. Een lens die bij heel weinig licht nog een duidelijk beeld kan maken. Dat is natuurlijk prijziger dan een lens die dat niet kan. Zoals die foto’s bij de Real McKenzies waar ik het net over had: die is geflitst. Dat probeer ik zo vaak als mogelijk te vermijden.
Heb je voorbeeldfotografen?
Je noemde zelf al Anton Corbijn voor het geposeerde werk. Verder moet ik zeggen voor de concertfotografie: ik herken de verschillende fotografen niet zo. Het punt is dat je technisch heel weinig speelruimte hebt. Weinig invloed op het beeld, omdat noch het licht noch de artiesten kan je sturen. Wat ik dan doe is dat de expressie voorrang krijgt boven de techniek of de esthetiek. Dat doe ik voornamelijk bij de selectie welke foto’s die ik gebruik. Meer dan tijdens het fotograferen.
Wat is je gedachtegang achter het bewerken van (enkele van) je live foto’s?
Ik probeer daar de sfeer van metal in een foto te vangen. Door die bewerking probeer ik dus meer het gevoel van de muziek over te brengen dan wat je in de oorspronkelijke concert foto’s kon zien.
En hoeveel metal- en punk gerelateerde foto’s komen er nu uiteindelijk te hangen in de Openbare Bibliotheek. Wordt het ergens ver weggestopt achter de boekenkasten of krijgt het een speciale ruimte?
Nee, ze komen beneden in de speciale daarvoor bestemde fotogalerie te hangen. Ik heb zelf het initiatief genomen om deze tentoonstelling te houden in de bieb. Een tijd geleden heb ik al eens een tentoonstelling gehad in de bibliotheek, maar dat waren foto's over ontwikkelingssamenwerking. Toen deze expositie was afgelopen had ik met ze afgesproken dat ik nog eens terug mocht komen, en dat is dus nu de komende maanden het geval met een serie concertfotografie, waarvan er een stuk of tien, twaalf interessant voor de metalfans kunnen zijn.
Nu zie ik, in de pauze tussen de optredende bandjes, ook veel exposities in de galerij van de Melkweg. Heb je daar al eens met je werk gehangen?
Eerlijk gezegd ben ik daar nog nooit achteraan gegaan. Maar dat is wel een goed idee. Er hangen daar regelmatig hele mooie dingen. Alleen, deze live foto’s zijn niet zo krankzinnig groot. Ze zijn 30 bij 45 en inclusief lijst 50 bij 65 centimeter en dat is gewoon te klein voor die galerij in de Melkweg: daar moeten die foto’s heel groot voordat het gaat werken. En dat kan mijn scanner niet aan. Ik zou dat kunnen uitbesteden, maar daar zit natuurlijk ook een prijskaartje aan vast.
Ik vond op Internet een aantal promo foto’s van Textures die door jou geschoten zijn. Ligt ook hier jouw ambitie: pers foto’s?
Ja zeker, alleen Textures wilde niet. Nou ja, ze wilde wel, alleen hadden ze juist al een andere fotograaf ingehuurd. Zo werkt dat nu eenmaal. En als ik nu op hun site kijk, denk ik ook dat ze beter mij hadden kunnen nemen, maar ja: net te laat, zal ik maar zeggen. Maar ik vind promo foto’s maken juist erg leuk, omdat ik dan veel meer invloed heb dan bij live concerten. Het overleggen met de band hoe en wat kost verhoudingsgewijs veel tijd, maar ik vind het heel dankbaar werk.
De volgende stap is dan de albumcover.
Ja-ha! Dat zou ik heel graag doen! Of vaker doen. Ik heb dat namelijk al een keer gedaan voor een Nederlandse non-metal band; Alex. Het is alleen jammer dat die cd-hoesjes zo klein zijn. Vroeger met de lp-hoezen: dat waren van die mooie, grote kunstwerken. Zeker die klaphoezen, fantastisch. Een ander nadeel is dat er in de metal qua albumhoezen niet echt een fotostijl is. In de alternatieve rock fotografeert iedereen zoals een Anton Corbijn, in de commerciële pop is ook een heel duidelijke stijl, maar in de metal is er geen fotocultuur, afgezien van de mensen met corpsepaint die met een duiveltje boven op het Muiderslot zitten. Met iedere metalband waar ik over foto’s praat krijg ik te horen: “Daar moeten we van af!” Alleen de doodenkele die hard death metal band zou dat nog willen. Daarom ben ik met die computerbewerkingen naar een geschikt compromis aan het zoeken.
Hoe metal ben jij? Welke cd’s neem je bijvoorbeeld mee op je aanstaande reis naar Amerika voor weer een andere fotoreportage?
[Na lang peinzen]: Sepultura – ‘Chaos A.D.’, Machine Head – ‘The Burning Red’ en Biohazard – ‘Urban Discipline’. Maar volgende week zeg ik wellicht Priest, Maiden en Sabbath. Het is net wat ik voor handen heb. Maar eigenlijk heb ik een zwak voor Jimi Hendrix: dat is m’n werkelijk grote liefde.
Nog een flauwe vraag tot slot: familie van Jaap? (Jaap van de Merwe was een behoorlijk fel socialistische cabaretier uit de jaren zestig en zeventig; Gerard Cox, Jenny Arean, Adèle Bloemendaal, Willem Nijholt en anderen zongen zijn liedjes en Freek de Jonge was een groot bewonderaar, EDS)
Ja, dat was mijn vader. Ik dacht eigenlijk dat deze vraag toch wel een keer afgelopen zou zijn. Zijn werk wordt nog maar heel weinig uitgevoerd en ik dacht dat alleen nog mensen van boven de vijftig nog enig vaag idee zouden kunnen hebben wie of wat Jaap was.
Hmmm, ik ben pas 31, hoor. Nog een laatste woord?
Ik maak dus ook promo's voor bands, en als ik daar genoeg mooie foto's van heb ga ik die ook tentoonstellen. Dus bands die daar interesse in hebben kunnen me altijd mailen: arjenvdm@dds.nl
Het echte slotakkoord zijn natuurlijk geen woorden, maar beelden:
|
Maak home
Bookmark