Listen live to Radio Arrow Classic Rock

Ode aan de hoes.

Door: Jack The Jester op 25 april 2006

Jarenlang heb ik kunnen genieten van het uitgebreide artwork wat sommige bands gebruikten om hun vinyl in te verpakken. Van de schilderijen van Mark Wilkinson (Marillion) tot en met de alles overheersende 'Eddy' van Iron Maiden die per LP in diverse situaties was belandt waarbij meestal de plaat titel of een song als rode draad werd gebruikt. Uren lang kon ik de hoezen napluizen en er verwijzingen van de opgenomen nummers in terug vinden. Soms werd ik overweldigd door de kracht en eenvoud van een hoes zoals bij 'Dark Side Of The Moon' (wie kent dit prisma niet?) van Pink Floyd of het oog van 'Eye In The Sky' van Alan Parsons Project. Ook de achterkant van de hoes was vaak een bron van informatie. Niet alleen de nummers per kant stonden er op maar ook was vrij prominent de platenmaatschappij terug te vinden en bij wie alle rechten lagen. Menig LP heb ik alleen al uitgekozen omdat het bij Roadrunner was ondergebracht. Natuurlijk gebeurde het ook vaak dat de band er in hun meest stoerste houding op afgebeeld werd maar ook dat had zijn charmes. Bij gebrek aan videobeelden (muziekzenders waren er amper) kon je toch de bandleden herkennen en je daar zelf mee identificeren. Uit die periode stamt ook de opkomst van ijzersterke logo's. Eerst prominent op de hoes gezet en later verworven tot merchandising waarmee menig spijkerjas en schooltas werd volgehangen. Van de Flying V van MSG tot het pentagram van Rush, en van de gehoornde duivel van Mötorhead tot de tong van de Rolling Stones. Zonder de hoes was dit nooit tot zo'n cultus verheven.

Als je geluk had ging het om een dubbelaar of werd de LP in een hoes verpakt die je uit kon klappen. Meer wonderlijke taferelen ontvouwde zich dan aan je ogen. Bijvoorbeeld bij het openen van een LP van Golden Earrings (yep, toen nog met een s), na het openklappen staarden twee enorme blote borsten me aan. Ook diverse andere foto's sierde de binnenkant zodat de fantasie geprikkeld werd en er druk gefantaseerd werd over het moment van het nemen van de foto's en de sfeer waarin het gedaan was. Naast al dat fraais werden ook regelmatig de songteksten uitgeschreven zodat sommige poëtische hoogstandjes meteen meegelezen en begrepen werden. Dit gebeurde vaak op de inwendige beschermhoes. Yep, de LP's zaten niet zomaar in de buitenhoes, want als je de buitenhoes wat scheef zou houden zou de LP er zo uitrollen. De LP zat in een papieren binnenhoes die aan twee kanten plaats bood voor interessante wetenswaardigheden.

Ook de aankoop van nieuw materieel was een ritueel die erkende platen kopers wel zullen herkennen. In platenzaken werd met de souplesse van een goochelaar ritmisch door de hoezen gebladerd waarbij het geoefende oog binnen een seconde kon zien of de plaat hem aanstond. De selectie gebeurde uiteraard op de naam van de band (duidelijk voorop in grote letters) of bij onbekende bands door het artwork of platenmaatschappij. Bij de aanschaf van de plaat werd er meteen een transparante beschermhoes bijgekocht want al dat fraais moest goed beschermd worden. Het was een stoeptegel van 31 bij 31 centimeter die ook regelmatig als een looppad over de vloer verspreidt lag om te worden bewonderd en bestudeerd en die ook met enige regelmaat van de ene vettige hand naar de ander vettige hand werd overgegeven om bepaalde details aan elkaar te tonen of te verduidelijken. De transparante beschermhoes was in mijn ogen dus bittere noodzaak. Als extra gadget en aandachttrekker voor de echte fan werden in de loop der jaren diverse maxi singels met opdruk verkocht. Het ging om 12” singles, van een minuut of 20 per kant, die voorzien werden van een afbeelding over het gehele oppervlakte van de schijf. 'Picture disc' was de term die de catalogus in ging. De hoes van enkelvoudig karton was hierbij net zo belangrijk als de picture disk zelf. Het was een feest om die op je draaitafel te leggen en werd meteen een item voor verzamelaars.

En toen…. En toen kwam de CD. Een 12 centimeter grote schijf plastik overdekt met een glimmend laagje zilver. Verpakt in een klein klote hoesje van 12 bij 14 centimeter. Weinig bands namen nog de moeite om iets knaps van de hoes te maken, en als ze er al aandacht aan besteedden, werd de afbeelding op normale grote gemaakt en daarna verkleind tot jewelcase formaat. Hierdoor ging een groot deel van het detail verloren en alles werd pietepeuterig klein zodat alleen een loep nog uitkomst bood. Om toch wat informatie kwijt te kunnen wordt het hoesje vaak uitgebreid met meerdere bladzijden, in vaktermen wordt het dan booklet genoemd. Soms wordt er zelfs aan gedacht om de songteksten te publiceren maar dat gebeurd dan vaak in een grootte die alleen jongelingen onder de 20 met goede ogen kan lezen en vaak in een font welke raakvlakken heeft met hiërogliefen. De leesbaarheid is daardoor extreem laag en nodigt niet uit tot een uitgebreide studie van het gebodene. Ook bandnamen worden bijzonder onduidelijk of helemaal niet op de voorkant afgedrukt en ben je aangewezen om de CD op zijn kant te zetten zodat je de zijkant kan lezen. Soms slaan de platenmaatschappijen en bandleden helemaal door. Er wordt dan een booklet bijgevoegd wat eigenlijk een uitvouwposter op A3 formaat is waarbij de leesbaarheid niet is verbeterd en het enige wat het papier eigenlijk wil is scheuren op de vouwlijnen.

Door de slechte leesbaarheid en het gemak van de CD speler weet ik nu amper nog hoe welke song heet. In het LP tijdperk bestudeerde je eerst de hoes en als je 'Man On The Silver Mountain' van Rainbow's live LP 'On Stage' wilde horen wist je dat staat op kant A en de naald moest in de 2e donkere groef. Nu bij de CD denk je alleen maar 'ik wil nummer drie horen'. In Amerika hebben ze geprobeerd dit hoezenprobleem op te vangen met een tussenmaatje. CD's worden daar vaak verpakt in doosjes ter grootte van een videoband (of DVD). Je kan nu een iets grotere hoes en boekje produceren zodat de leesbaarheid en herkenbaarheid vergroot wordt. Zelfs de picturedisk, of een afgeleide daarvan, bestaat voor CD (bijvoorbeeld 'Pandragon – The Masquerade Overture'). Een grotere onzin bestaat eigenlijk niet. Er zijn maar bijzonder weinig CD spelers die de CD laten zien wanneer die draait, dus je ziet de afbeelding alleen maar als je de cd transporteert van opberghoes naar cd speler. Helaas denken de 'kenners' dat de consument alleen maar geïnteresseerd is in de opbergruimte die een CD in neemt (alsof iedereen een collectie van meer dan 100 cd's heeft) en staan niet stil bij de kunstprojecten die ik denigrerend 'Hoes' hebt genoemd.

Ik begrijp ook wel dat de hoes voor iedereen een andere betekenis heeft, niet iedereen hecht er evenveel waarde aan. Onze hoofdredacteur (Horst) bijvoorbeeld had vroeger een hele rij hoezen met punaises aan zijn muur gehangen. Een mooiere uiting van kunst is er niet maar hij had de punaise 'rucksichloss' door de hoes gejast en dat was in mijn ogen heiligschennis. Gebruik dan de plastik beschermhoes om hem op te hangen. Bij mij staan daarentegen duizenden LP's keurig gerangschikt in een kast te wachten op het moment waarop ik met geoefende vingers en een verlangende blik de juweeltjes stuk voor stuk te voorschijn haal om uitgebreid alle kanten te bewonderen. Eigenlijk was de manier van Horst beter (er zitten tenslotte hele fraaie afbeeldingen tussen die je best permanent wilt bekijken) maar bij een paar duizend LP's is de keuze bijzonder lastig en je hebt dan niet meer de mogelijkheid om de achterkant te bekijken.

Verdomme, wat mis ik toch die mooie grote hoes!

Jack The Jester schreef ook de volgende columns