Listen live to Radio Arrow Classic Rock

Progressieve Metal

Door: Bart op 12 maart 2013

Metal wordt vaak als provocerend ervaren. Niet alleen door buitenstaanders, ook door liefhebbers van metal zelf. Voor de liefhebber houdt dat provocatieve echter iets anders in: het is een geliefd element, niet omdat het shockeert maar omdat het de gemoederen op een prettig uitdagende manier prikkelt.

Niet altijd, maar wel vaak, zitten die provocerende elementen in metal om hypocrisie of normen aan de kaak te stellen (weetje: de "kaak" in deze uitdrukking is een soort schandpaal; het betekent dus exact hetzelfde als "aan de schandpaal nagelen"). In die hoedanigheid is metal er om de samenleving scherp te houden, wakker te schudden en kritisch te mangelen - misschien zijn velen met een metalfobie wel banger voor die kritische blik dan voor de zogenaamd akelige teksten, beelden en geluiden. Goede metal is op deze manier mijns inziens altijd progressieve metal: prikkelend tot anders denken, aanzettend tot taboedoorbreking, en aanmoedigend tot onbevreesde stappen voorwaarts in het leven.

Natuurlijk is er ook een gigantische berg metal die in die zin niet progressief is. Nihilistische black metal, treurnis verwekkende doom, agressie aanwakkerende death metal: het kan allemaal progressief zijn, maar soms net zo goed alleen maar treurig, kwaad of artistieke navelstaarderij (en dat geldt net zo goed voor "echte" progressieve metal). Daar heb ik nog steeds geen problemen mee. Waar ik wel problemen mee heb en steeds vaker tegenaan loop nu ik erop let, is metal die destructief is. En metalheads die destructief te werk gaan.

Met "destructief" doel ik hier op een houding die niet alleen het eerder aangehaalde "progressieve" element passeert, maar daarna ook nog het "conservatieve" station, waar de muziek nog steeds gewoon als muziek genoten kan worden, links laat liggen. Bij destructieve metal en onder destructieve metalheads is het schering en inslag om dingen te beschimpen en bespotten die niet passen in het eigen kader. Dit wordt dan vaak gedaan vanuit een zogenaamd respecterende positie, waarbij er wel wordt beweerd dat men ieder in zijn waarde en met rust wil laten zoals men zelf ook binnen het strikt afgebakende metalterritorium haar gang wil kunnen gaan. Dit gaat echter altijd gepaard met nodig geachte schimpscheuten naar andere hokjes. In een oude column staan in de laatste alinea een paar mooie voorbeelden van formuleringen die cynisch "respect betuigen" naar rituelen en symbolen in andere situaties dan metal. Er wordt dan even voor het gemak aan twee dingen voorbij gegaan. Eén: metal barst zelf ook van de rituelen en symboliek. Die maken dingen leuk en herkenbaar en creëren een band tussen liefhebbers. Twee: Ook buiten metal bestaan mensen die zich er terdege van bewust zijn dat een ritueel niet letterlijk iets hoeft te betekenen, ook al kan het zo geïnterpreteerd worden als je, of dom, of kwaadwillend bent. Kwaadwillendheid was hier duidelijk de opzet: een "fuck you all" omdat het cool is, gok ik.

Deze destructieve kwaadwillendheid komt ook weer terug in het voorwoord van ons vorige nummer. In de openingsalinea wordt nog afkeurend gesproken over halve waarheden en dergelijke, maar enkele regels verder wordt er al met feitelijke onjuistheid gesmeten: slavernij zou honderden jaren geleden al afgeschaft zijn. Dat is in de Nederlandse koloniën pas rond 1863 gebeurd, waarna er van daadwerkelijke afschaffing nog steeds bij lange na geen sprake was: gedwongen hongerloontjes, en nog een lange weg te gaan naar gelijke rechten. En het is niet zo dat racisme nu helemaal uit de wereld is dacht ik...het is me hier nu niet om die hele discussie uit dat voorwoord te doen, noch om de schandelijke actuele toestand van de mensheid. Waar het me om te doen is, is hoe in het voorwoord bagatellisering op misplaatst eufemisme op valse vergelijking wordt gestapeld.

Van de pietendiscussie springen naar WOII is absurd. We hebben hier geen mensen in uniform rondlopen die jodensterren uitdelen aan stoute kinderen; het zijn twee totaal verschillende situaties, waarbij de enige brug die van het principe van "intolerantie" is: Duitserhaters zouden daarin op gelijke voet staan met pietenproblemers. Vervolgens worden die dan ook weer doodleuk gekoppeld aan homohaters en bekrompen christelijkheid. Niet alleen worden serieuze thema's als oorlog en homohaat hier gebagatelliseerd ten opzichte van een, ik citeer, "traditioneel kinderfeestje", de lezer krijgt de op drogredenering gebaseerde keuze voorgelegd: of je bent een intolerante zeikzak, of je doet gewoon eens niet zo moeilijk...

Vervolgens passeren er nog: een vertekende representatie van het democratische principe waarbij de minderheid ook wordt gerepresenteerd, een weifelachtig stukje over "this land is our land" qua vrijheid en "we zijn nou eenmaal diep vanbinnen racisten" (dat zal misschien niet de bedoeling geweest zijn, maar het staat er wel in een oogopslag, zonder wetenschappelijke bronvermelding), een populistisch terzijde over de onzinnigheid van wetenschap om de tokkies onder ons te overtuigen, en vervolgens natuurlijk weer een "respectvolle" afsluiting met een steek naar religieuze achterlijkheid. En dan als kers op de taart, om alle tegengeluiden de das om te doen, een "ik heb toch de pest aan iedereen".

Wat gaat hier nou allemaal mis? Er wordt gepreekt voor eigen kerk, dat is wat er gebeurt. In plaats van argumenten lezen we een intuïtieve reeks persoonlijke opvattingen, verbonden door onuitgesproken steekwoorden die menig metalhead zullen aanspreken. Want niemand wil intolerant zijn, toch? En niemand wil andermans vrijheid inperken. En dat resulteert hier, vreemd genoeg, in destructief gedrag. Wat wordt er dan vernietigd? De dialoog. Er wordt niet zo eerlijk mogelijk een taboe geslecht, men verschuilt zich weer achter gemeenplaatsen, grappen en grollen. Verantwoordelijkheid wordt ontweken, er wordt wel op alles en iedereen, zichzelf niet ontziend, afgegeven, maar we komen er geen stap verder mee. Waar is het constructieve element? Het progressieve? Als het geen kunst is, als we er niet naar kunnen luisteren, als het om de inhoud gaat, als het dus niet "conservatief" kan zijn, waarom dan niet eens een stukje "progressieve metal"??? Progressieve metal is: problemen maken om grotere problemen op te lossen. Zonder die vooruitstrevendheid en frisse blik zou er überhaupt nooit metal geweest zijn.

Bart schreef ook de volgende columns